น้ำท่วม 2011

ปีที่แล้วและปีนี้เป็นปีลานินญา La nina ฝนในภูมิภาคตะวันออกเฉียงใต้เริ่มตกชุกตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ผมจำได้ว่าฝนที่เพชรบูรณ์ตกต่อเนื่องตั้งแต่สงกรานต์ ส่งผลให้ปีนี้ดอกกระเจียวบานเร็วกว่าปกติหนึ่งเดือน พายุฝนในภาคเหนือเกิดต่อเนื่องตั้งแต่เดือนมิถุนายนมาไม่หยุดจนเพิ่งมาซาลงเมื่อเกือบกลางเดือนตุลามคม ทั้งนี้ทั้งนั้นต้องโทษลานินญา และพายุฝนมีขนาดความแรงลมที่เพิ่มขึ้นตามภาวะโลกร้อน ในต้นฤดูร่องความกดอากาศต่ำพาดอยู่ทางเหนือของประเทศ เป็นเหตุให้ไต้ฝุ่นจากทะเลจีนและมหาสมุทรแปซิฟิคเคลื่อนขึ้นทางฝั่งเวียดนามตอนเหนือเข้าสู่ภาคเหนือและอีสานตอนบน ยังดีที่แต่ละลูกเบนขึ้นจีน ส่วนทางภาคกลางแห้ง ภาคใต้มีมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ทางด้านอันดามันบ้าง ร่องความกดต่ำจะเลื่อนลงมาพาดภาคกลางในราวเดือนกันยายนถึงตุลาคมของทุกปีทำให้ฝนตกชุกในกรุงเทพฯพร้อมกับการหนุนของน้ำทะเล หลังจากนั้นความกดสูงจากจีนจะแผ่ลงมาทำให้ประเทศไทยตอนบนและภาคอีสานอากาศหนาวเย็น ร่องความกดต่ำจะเลื่อนลงไปที่ภาคใต้ทำให้ฝนชุก และมักเกิดน้ำท่วมในภาคใต้โดยเฉพาะชายฝั่งด้านอ่าวไทย วัฏจักรของภูมิอากาศมันเป็นอย่างนี้ทุกปี





ปีนี้ฝนเทกระหน่ำไม่มีหยุดตลอดตั้งแต่ก่อนฤดูฝนปกติ ฝนตกทางเหนือจนดินอ่อนตัวอุ้มน้ำไม่อยู่ มีดินโคลนถล่ม และที่ราบลุ่มแม่น้ำสาขาทั้งสี่ของเจ้าพระยาท่วมขัง บ่าลงมาถึงพิษณุโลกและพิจิตร ที่หนักสุดคือแถบลุ่มแม่น้ำวังเพราะไม่มีเขื่อนกักน้ำ น้ำในภาคเหนือไหลบ่าลงมาเป็นจำนวนมาก พื้นที่ภาคกลางของประเทสไทย ได้แก่ ชัยนาท, สิงห์บุรี, อ่างทอง, อยุธยา, สุพรรณบุรี, ปทุมธานี เป็นที่ราบลุ่ม หากศึกษาประวัติศาสตร์โดยละเอียดแล้ว ราชธานีไทยแต่ดึกดำบรรพ์ตั้งอยู่ในชุมชนที่ราบลุ่มแม่น้ำท่าจีน เช่น เมืองนครปฐม, เมืองสุพรรณ์, เมืองอู่ทอง ละโว้อยู่ในที่ราบลุ่มแม่น้ำลพบุรี, สุโขทัยอยู่ในที่ราบลุ่มแม่น้ำยม, เมืองนครพิงค์และเวียงกุมกามในที่ราบลุ่มแม่ปิง ไม่มีใครตั้งเมืองใหญ่ในที่ราบลุ่มเจ้าพระยาเลย มีแต่สมเด็จพระรามาธิบดีที่1 พระเจ้าอู่ทองเท่านั้นที่มาตั้งเมืองที่หนองสาหร่าย พระองค์เป็นปฐมกษัตริย์เมืองอยุธยาที่ใช้จุดอ่อนมาเป็นชัยภูมิป้องกันตนเอง อยุธยานั้นเป็นเกาะเมือง มีแม่น้ำล้อมรอบ แต่เดิมชุมชนเมืองอยู่ที่อโยธยา ด้านสถานีรถไฟปัจจุบัน แถบวัดอโยธยา วัดมเหยงค์ในปัจจุบัน พระองค์ได้ย้ายชุมชนเข้ามาในเกาะเมืองบริเวณหนองสาหร่าย เพราะต้องการใช้แม่น้ำเป็นคูเมือง ที่ราบลุ่มกว้างใหญ่ไพศาลตั้งแต่ชัยนาทลงมาเป็นอู่ข้าวอู่น้ำ ลุ่มเจ้าพระยาส่งข้าวออกไปขาย สำเภาของเราไปถึงชวาและจีน ขาไปนำข้าวขึ้นไป ขากลับนำชาและเครื่องกระเบื้องลงมา ที่ราบลุ่มของเราปลูกข้าวปีละ 1 ครั้ง พอเก็บเกี่ยวแล้วน้ำเหนือก็หลากลงมา พื้นที่เพาะปลูกทั้งหมดเป็นพื้นที่แก้มลิงรับน้ำ ในสมัยก่อนพม่าจะยกทัพมาตีไทยต้องยกมาในฤดูแล้งราวเดือนไทยคือเดือนสิบสองถึงเดือนยี่ของไทยเป็นเวลา 6 เดือน บางปีพม่ามาเร็วเพื่อเก็บเกี่ยวพืชผลไว้เป็นเสบียง และต้องทำศึกให้เสร็จในต้นฤดูฝนก่อนฝนหนักในภาคกลางและน้ำเหนือหลากราวเดือนสิงหาคม พระเจ้าหงสาวดีบุเรงนอง และพระเจ้าอลองพญาเคยกรีฑาทัพมาทำศึกแล้วต้องกลับไปเพราะน้ำหลากมาแล้ว ในสมัยโบราณผู้คนในที่ลุ่มเจ้าพระยาคุ้นเคยดีกับน้ำหลากมาหลายชั่วคน บ้านไทยในแถบนี้เป็นเรือนไม้ใต้ถุนสุง ใต้ถุนทุกบ้านผูกเรือไว้ การสัญจรอาศัยคูคลองที่เชื่อมเจ้าพระยา แม่น้ำน้อย แม่น้ำป่าสัก แม่น้ำท่าจีนถึงกัน ถึงน้ำจะบ่ามาก็ไหลออกไปตามคลองซอยต่างๆ เช่นเดียวกับทุ่งรังสิตที่มีคลองรับน้ำ 15 คลองในแถบปทุมธานี เมื่อโลกเจริญขึ้น การดำเนินชีวิตของคนแถบนี้เปลี่ยนไป เราหันมาปลูกบ้านแบบฝรั่ง เป็นบ้านสองชั้น เราไม่มีใต้ถุนบ้าน เราใช้รถไม่ใช้เรือเราจึงไม่ต้องการลำคลอง คลองต่างๆตื้นเขิน บ้างก็ถมทิ้งทำเป็นถนนแทน ไม่มีการวางผังเมืองใหม่ทำให้เกิดถนนกลายเป็นเขื่อนขวางทางน้ำ แทนที่น้ำจะระบายออกไปได้รวดเร็วกลับแช่ขังนานกว่าเดิม ชาวนาวันนี้ไม่ได้เป็นเจ้าของที่อีกต่อไป ส่วนหนึ่งเป็นหนี้สินและถูกยึด ในสังคมถือว่าชาวนาเป็นอาชีพตรากตรำ, ยากจนและต่ำต้อยในสังคม ลูกหลานชาวนาสลัดตัวเองมาสู่อาชีพของคนเมืองและอุตสาหกรรม มรดกตกทอดของปู่ย่าตายายถูกขายต่อเมื่อเห็นว่าได้ราคาดี บ้างก็เอาที่นาไปทำบ้านจัดสรร บ้างก็ขายต่อไปเป็นที่ผืนใหญ่ทำเป็นนิคมอุตสาหกรรม วันนี้น้ำเหนือหลากมาปริมาณน้ำสูงกว่าทุกปี แล้วอย่างนี้ควรโทษธรรมชาติหรือโทษคนที่มาสร้างบ้านสร้างนิคมขวางทางน้ำ ภูมิปัญญาไทยหายไปพร้อมกับสังคมยุคใหม่




ผมนั่งฟังข่าวแผนรับน้ำท่วมกรุงเทพฯทุกวัน ตั้งแต่ผมเห็นข่าวน้ำทะลักเข้าบางปะหันและลพบุรีเนื่องจากเขื่อนกั้นน้ำที่บางโฉมศรีแตก ผมก็เตรียมตัวออกไปซื้อปลากกระป๋อง วุ้นเส้น บะหมี่ โปรตีนเกษตร และข้าวสารมาเก็บไว้เพิ่ม ผมมีเตาปิคนิคสองชุด มีเทียนไข ไม่ขีดและไฟแช๊คพร้อมแกส มีตะเกียงน้ำมันก๊าด ถ่านไฟฉาย ถุงขยะไว้เก็บของขับถ่าย มีสารส้ม ถังน้ำ 20 ลิตรสามใบรองน้ำไว้ชั้นบน น้ำไม่ได้มีไว้อาบแต่มีไว้กินเท่านั้น ผมไปสั่งร้านไม้ที่สวนจตุจักรต่อโต๊ะเตี้ยสูง 50 ซม.ไว้สำหรับเทินเครื่องซักผ้า เครื่องอบ เตาอบและตู้เย็น และต่อม้านั่งไว้อีก 6 ตัวมาหนุนเปียโน อิฐบล็อคและปูนสำหรับปิดหน้าประตู อะไรทำให้ผมระมัดระวังได้ขนาดนั้น ที่ๆน้ำไม่เคยท่วมแต่ปีนี้น้ำขึ้นไปสูง 3-4 เมตร น้ำในกรุงเทพเมื่อเจอเขื่อนคันทั้งหลายจะยิ่งระบายไม่ออก คนสิบสองล้านคนจะแย่งกันกินอยู่อลหม่านเพียงใดในสภาวะไม่มีน้ำประปาและไฟฟ้า เตรียมเผื่อไว้แม้นไม่เกิดก็ไม่เสียหายอะไร ผมเชื่อว่าหากเขื่อนกรุงเทพกั้นไม่อยู่แล้ว ทำเลบ้านผมในที่แอ่งกะทะอย่างบางกะปิน้ำอาจสูงถึงหน้าอก ผมติดตามข่าวน้ำวันละหลายครั้ง นิคมอุตสาหกรรมทั้ง 5 แห่งในอยุธยาก่อคันดินสูง 3-4 เมตรไม่สามารถเอาชนะธรรมชาติได้ นักวิชาการจากทั้งภาครัฐและเอกชนใช้แบบจำลองทางคณิตศาสตร์คำนวณความเสียงและระดับน้ำในกรุงเทพฯ คล้ายกับทำให้เบาใจว่ากรุงเทพฯมีแนวป้องกันที่หนาแน่นจากเขื่อนริมแม่น้ำและจากแนวคันตามพระราชดำริ ผมฟังอดีตอธิบดีกรมชลประทานแถลงในวันที่ 12 ตุลาคมว่าน้ำที่บางไทรปีนี้น้อยกว่าปี 38 ด้วยซ้ำ ท่านฟันธงว่าน้ำต้องไม่ท่วมกรุงเทพฯแน่นอน เพราะปีนี้เรามีทั้งเขื่อนและอุโมงค์ใต้ดิน ผมมานั่งนึกดูว่าถ้าแม่น้ำเจ้าพระยาเปรียบเสมือนท่อ ปลายท่ออยู่ที่ปากน้ำ ต้นท่ออยู่ที่บางไทร ความเร็วของน้ำที่บางไทรที่ 3,700-3,900 ลบ.ม. จะถูกกำหนดด้วยความเร็วที่ปากแม่น้ำเจ้าพระยา หากท่อเรายังขนาดเท่าเดิมโดยที่สันดอนปากน้ำไม่ตื้นเขิน ความเร็วน้ำที่ปลายท่ออีกฝั่งก็อยู่ในเกณฑ์เท่าเดิม เราจะใช้ปริมาณน้ำที่บางไทรมาทำนายน้ำท่วมกรุงเทพอย่างเดียวไม่ได้ เพราะนั่นเป็นปริมาณน้ำสูงสุดที่ถูกกำหนดด้วยปลายท่อ น้ำที่ไหลเข้าปากท่อไม่ได้จึงบ่าออกสองข้างแม่น้ำเต็มทุ่งอยุธยาที่อยู่เหนือบางไทรและบางปะอิน และทางฝั่งคลองรังสิต ผมไม่ได้กลัวน้ำจากแม่น้ำแต่ผมกลัวน้ำที่บ่ามารุนแรงและไม่รู้ว่ามีปริมาณสักเท่าใด ผมไม่เชื่อลมปากนักการเมือง ผมไม่ทราบว่าท่านเหล่านั้นทำงานกันเต็มที่หรือยัง แต่ทุกที่ที่ท่านให้ความมั่นใจมันล่มมาหมดแล้ว ก่อนหน้านี้สองสัปดาห์ กรุงเทพมหานครออกประกาศพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม 15 จุด ทำเอาทรายและอิฐบล็อคขาดตลาด เพิ่งจะมาแก้เกี้ยวว่าเสี่ยงฝนตกแล้วน้ำท่วมขังระบายช้ากว่าปกติ หากถามผมว่าพื้นที่อพยพเขตที่ผมพักอยุ่ที่ไหน ผมก็ตอบไม่ได้เช่นกัน เพราะกรุงเทพมหานครไม่เคยแจ้งและกระจายข่าวให้ชุมชนทุกระดับทราบ น้ำเหนือหลากมานานเป็นเดือนแต่ผู้บริหารไม่ได้อนาทรแต่อย่างใดปล่อยให้เวลาผ่านไปเฉยๆ คำสั่งลอกคูคลองต่างๆเพิ่งออกมาเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว เสียงร่ำลือกันว่าเขื่อนกักน้ำไว้ตลอด ไม่ทยอยปล่อยน้ำบางส่วนทั้งๆที่อยู่ในต้นฤดูมรสุม หากทยอยปล่อยน้ำตั้งแต่แรกที่ราบภาคกลางจะไม่หนักเช่นในขณะนี้ แต่มีรัฐมนตรีบริหารน้ำคนหนึ่งไม่ฟังคำคัดค้านของผู้อำนวยการเขื่อน ออกคำสั่งให้กักน้ำให้เต็มทุกเขื่อนตั้งแต่ต้นฤดูเป็นที่โจษขานกันตามหน้าเวป




ผมกลับมาจากเพชรบูรณ์ ถนนพหลโยธินช่วงวังน้อยและช่วงแยกทางหลวงสายเอเชียปิดการจราจรเพราะน้ำท่วมสูง กลิ่นหญ้าเน่าลอยมาเพราะน้ำท่วมขังเป็นเดือน ผมต้องใช้เส้นทางหนองแค-บ้านนา นครนายก และสายบ้านนา-องครักษ์เพื่อต่อมามายังเส้นรังสิต-องครักษ์ ใช้เวลากว่า 8 ชั่วโมง ประชาชนต่างนำรถขึ้นไปจอดบนสะพานเหนือคลองรังสิต และสะพานลอยข้ามแยกต่างๆ   มีคนนำรถไปจอดตามที่จอดรถศูนย์สรรพสินค้าในกรุงเต็มทุกพื้นที่ประมาณว่ารองรับรถได้สามหมื่นกว่าคัน ทำให้จราจรบนถนนในกรุงเทพฯลื่นไหล รถในหมู่บ้านที่ผมอยู่หายไปกว่าครึ่ง แต่แรกผมนำรถไปไว้ที่เพชรบูรณ์แต่ได้เปลี่ยนใจนำกลับมาเผื่อว่าจะต้องอพยพคนในบ้านไปตั้งหลักไกลถึงเพชรบูรณ์ ผมไม่อยากติดเกาะและไม่มีห่วงทรัพย์สินที่บ้านว่ามันจะอยู่หรือไปกับน้ำ ไปกับพวกลักเล็กขโมยน้อย รอบตัวผมมีคนสามประเภท ประเภทหนึ่งไม่ทำอะ ไรเลยเพราะไม่เชื่อว่าน้ำจะท่วมกรุงเทพ ส่วนใหญ่เป็นคนมีฐานะดีการศึกษาดี คนในหมู่บ้านที่ผมอยู่มีแต่คนประเภทนี้ ไม่มีบ้านไหนเก็บของเตรียมพร้อม คนประเภทที่สอง พวกเตรียมพร้อม ยกของขึ้นที่สูง เก็บเสบียงอาหารไว้ ได้แก่ ประชาชนเดินดินธรรมดาที่มีห่วง ผมย้ายเปียโนออกจากบ้านไปเก็บไว้ที่โกดังเพชรบูรณ์ ประเภทที่สาม พวกรู้มาก พวกนี้ตั้งกระสอบทรายสูงไม่ผิดกับบังเกอร์แนวหน้า มีเพื่อนคนหนึ่งอยู่แถวมีนบุรีเป็นนายช่างกรมโยธาฯ เขาเอารถแมคโครดันดินสูง 2 เมตร ปูผ้ายางกันน้ำซึมดินจนอ่อนตัวและตั้งกระสอบทรายเสริมด้านใน พร้อมเครื่องสูบน้ำ ไม่ว่าเราจะเป็นคนประเภทไหนขอให้มีสติในการแก้ไขปัญหา หากได้คิดและเตรียมตัวล่วงหน้าจะช่วยให้รับมือกับทุกสถานการณ์ได้อย่างเหมาะสม และไม่ว่าเราจะเป็นคนประเภทไหน หากมีภัยมาถึงขอให้มีสติและรู้จักปล่อยวาง จะช่วยให้เรามีสุข




ลานินญา เป็นปรากฏการณ์ลมตะวันออกเฉียงใต้พัดพาความร้อนของน้ำในมหาสมุทรแถบชายฝั่งเปรู ชิลี ลงมาสะสมอยู่แถบออสเตรรเลียและอินโดนีเชีย ทำให้อุณหภูมิผิวน้ำของมหาสมุทรแปซิฟิคแถบศูนย์สูตรทางฝั่งตะวันออกต่ำกว่าปกติ 3-5องศาเซลเซียส อุณหภูมิของน้ำที่สูงขึ้นทางฝั่งตะวันตกทำให้น้ำมีอัตราการระเหยสูงลายเป็นฝน ส่งอิทธิพลให้ฝนตกหนักแถบ เปรู, ชิลี, ออสเตรเลียตอนเหนือ, อินโดนีเซีย, ฟิลิปินส์และต่อเนื่องไปถึงมหาสมุทรอินเดีย และทวีปอัฟริกา ลานินญาเป็นปรากฏการณ์ที่ตรงกันข้ามกับเอลนินโญ El nino เมื่อเกิดลานินญาในแถบนี้อีกปลายหนึ่งทางฝั่งอเมริกามักเกิดปรากฏการณ์เอลนินโญ ได้แก่ ฝั่งตะวันออกฉียงเหนือของทวีปอเมริกาใต้เช่นบราซิล, ตอนกลางของทวีปอเมริกาเหนือ ในปี 2010-11 แถบแปซิฟิคได้รับอิทธิพลของลานินญา ออสเตรเลียเสียหายอย่างหนักในปีที่แล้ว และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในปีนี้ ปีที่แล้วเราได้รับอิทธิพลส่วนหางของลานินญาทำให้น้ำท่วมหนักทางภาคใต้ และทางอีสานเหนือ ผลพวงหลังปีลานินญาคือฤดูหนาวจะมีอุณหภูมิต่ำว่าปกติและยาวนานไปจนเดือนมีนาคม ส่วนฤดูร้อนจะไม่ร้อนจัด ดังนั้นปีนี้ก็จะหนาวนานและหนาวเย็นด้วยเช่นกัน




เวลาที่ผมเขียนนี้ นิคมอุตสาหกรรมนวนวนคร เมืองปทุมธานีล่มแล้ว ขอพระผู้เป็นเจ้าเมตตาประเทศไทยด้วย